ปลากัดในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมและสัตว์น้ำประจำชาติ

สายสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์และวิถีชีวิตชุมชน ปลากัดมีความผูกพันกับวิถีชีวิตคนไทยมาอย่างช้านาน โดยเฉพาะชุมชนที่อาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำ ในอดีตปลากัดถือเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมยามว่างหลังจากการทำงานในเรือกสวนไร่นา ความผูกพันนี้สะท้อนผ่านทางวรรณคดีและพงศาวดารไทยหลายฉบับที่กล่าวถึงการเลี้ยงปลากัด ซึ่งแสดงให้เห็นว่าปลากัดไม่ได้เป็นเพียงสัตว์น้ำทั่วไป แต่เป็นสัตว์น้ำที่สะท้อนถึงวิถีความเป็นอยู่ของคนไทยในทุกระดับชั้น

การละเล่นพื้นบ้านและภูมิปัญญาท้องถิ่น ในอดีต ปลากัดมีบทบาทสำคัญในฐานะ การละเล่นพื้นบ้าน โดยเฉพาะการคัดเลือกสายพันธุ์ที่มีลักษณะนิสัยนักสู้มาประลองพละกำลังกัน กิจกรรมนี้นำไปสู่การเกิดภูมิปัญญาท้องถิ่นในหลายด้าน เช่น

การคัดเลือกปลากัดพื้นเมืองแต่ละภูมิภาคเพื่อให้ได้สายพันธุ์ที่ดีและมีความเป็นอัตลักษณ์ ปราชญ์ชาวบ้านและผู้เลี้ยงในสมัยก่อนมีหลักการสังเกตดังนี้

การสังเกตลักษณะทางกายภาพ (ภูมิปัญญาชาวบ้าน)

ลักษณะเกล็ด

                             • เกล็ดต้องมีความละเอียด เรียบเนียน และซ้อนทับกันอย่างเป็นระเบียบ                    

                             • คล้าย เกราะ

                        โครงสร้างร่างกาย

                             • ลำตัวต้องมีลักษณะยาวสมส่วน (ทรงกระบอก) ไม่คดงอ และมีกล้ามเนื้อที่

                             • แข็งแรง

                        เครื่องพรรณ (ครีบและหาง)

                               • ครีบว่ายและครีบท้องต้องตั้งตรง แข็งแรง และแผ่ขยายได้กว้างเมื่อปลาแสดง

                               • อาการพองสู้

การเปลี่ยนผ่านสู่ความสุนทรียภาพและการอนุรักษ์

อนุรักษ์ เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไปบทบาทของปลากัดได้พัฒนาจากการเลี้ยงเพื่อการประลองไปสู่ การเลี้ยงเพื่อความสวยงาม” (Ornamental Fish) มากขึ้น

การพัฒนาสีสัน คนไทยได้นำปลากัดป่ามาพัฒนาสายพันธุ์ให้มีครีบยาวและมีสีสันที่หลากหลายจนมีชื่อเสียงไปทั่วโลก

สัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม: ความสวยงามและพฤติกรรมที่เป็นเอกลักษณ์ทำให้ปลากัดถูกยกย่องให้เป็น มรดกทางวัฒนธรรม และเป็นแรงบันดาลใจในงานศิลปะและงานออกแบบสื่อสมัยใหม่ในปัจจุบัน

     มติคณะรัฐมนตรี พ.ศ. 2562 รายละเอียดการประกาศให้ปลากัดไทยเป็นสัตว์น้ำประจำชาติ เพื่อการอนุรักษ์และแสดงอัตลักษณ์ของชาติ